BH Magazin

Fiskalni pakt ili kako se službeno u Briselu naziva „fiscal compact“ je sklopljen.  Merkozy je ovaj put pretrpio veto Češke koja je nakon V. Britanije i Decembarskog samita druga država članica koja se usprotivila novim mjerama za izlazak iz dužničke krize. Od fiskalnog pakta se očekuje da uvede instrumente supranacionalne kontrole, ali i blokade zaduživanja država članica što bi dugoročno trebalo da unese više discipline i spriječi kolaps eurozone. I dok većina ekonomista sumnja u opravdanost mjera striktne štednje među upućenim političarima vlada mišljenje da je fiskalni pakt  svojevrsna politička gesta koja, između ostalog, prevashodno treba da doprinese vraćanju povjerenja u evropsko tržište. Zbog čega je Merkelova odmah po završetku samita otputovala u Kinu da o tome uvjeri jedne od najzančajnih ekonomskih investitora u Njemačkoj. Sa druge strane, Merkozy uopće ne sumnjaju da će novi mehanizmi kontrole nacionalnih budžeta pretočeni u fiskalni pakt, ako se budu striktno provodili, imati pozitivan ishod u pravcu postepenog izlaska iz dužničke krize.

 Na sljedećem samitu koji će se održati u martu evropski lideri će raspravljati o pitanju konstrukcije ESM/EFSF-a. Logično pitanje je ko bi se sljedeći mogao pridružiti Britaniji i Češkoj?

 Međutim, ako bi smo ovaj (donekle opravdan) pesimizam ostavili po strani i zapitali se kakav će razvoj situacije logično biti očekivati ako se pretpostavka Merkozy-a pokaže tačnom mogli bi da pretpostavimo sljedeći razvoj situacije.  Sa jedne strane on bi demantirao sve one koji su više puta isticali nesposobnost aktuelnog evropskog vođstva u pravcu iznalaženja adekvatnih rješenja, kao i one koji su predviđali njen raspad, pa čak i moguće sukobe. Sa druge strane Evropska unija bi pokazala da nije nimalo naivan projekat koji je u svojih gotovo 60 godina postojanja dovoljno sazrio, vidljivo stasao te uspio sakupiti snage da se može nositi i sa najvećim svjetskim izazovima. Također, Evropska unija bi pokazala da ima sigurnu budućnost, ali i karijeru svjetskog lidera koja je pred njom. Ovo bi bio u neku ruku bio idealni scenario, međutim da li je idealno danas i realno? Činjenice i pokazatelji koji stoje u vezi sa tim nisu toliko uvjerljive.

 Ako euro preživi, a vjerovatno hoće, to ne znači da će sve posljedice lošeg upravljanja biti eliminisane. Euro zona će se suočiti sa dugotrajnim periodom oporavka u kojem je moguće očekivati novi ekonomski i socijalni pad  PIGS-a, te vjerovatno Irske i Mađarske. Očekuje se da će mjere štednje dodatno uticati rješavanje ekonomskih problema u eurozoni koji se zbog njihovog širokog raspona mogu odraziti i na pitanje konkurentnosti u pojedinim zemljama.

 Loše ekonomsko i političko upravljanje krizom eura u posljednje dvije godine uzrokovalo je nove probleme oko porasta evroskepticizma, pritiske na nacionalni suverenitet država članica, te sa britanskim i češkim rezervama prijeti podrivanju zajedničke vizije Unije, ili barem u onom kapacitetu u kakvom je zamišljena. Uprkos tvrdnjama njemačke Kancelarke da je kriza eura ojačala Evropu činjenica je da se desio značajan raskorak među predstavnicima političkih elita V. Britanije i Češke kojima treba dodati i svojeglave političke egzibicije koje dolaze od strane mađarske vlade. Odsustvo prepoznatljivog evropskog konsenzusa, ovaj put vjerovatno nadahnuto borbom za prevlast,  proizvelo je odsustvo i zajedničke vizije izlaska iz krize, odnosno zahlađenje na relaciji Merkozy – Cameron.

 Sa druge strane, onima koji malo bolje poznaju EU i stanje u njoj jasno je da medijski pre-eksponirana dužnička kriza nije jedina kriza sa kojom se Unija trenutno suočava. Naime, već nešto više od 20 godina lideri evropskog projekta nastoje da umanje dublju krizu koja se veže za nedostatak demokratske podrške na supranacionalnom nivou koja je naročito došla do izražaja sa transferom nacionalnog suvereniteta. Tendencija krize legitimiteta EU naročito se proširila poslije Ugovora iz Mastrihta kada je identificirano niz simptoma: relativno nizak procenat (ispod 50%) izlaska birača na izbore za Evropski parlament, problemi sa ratifikacijom Ugovora, ali i sve veće nepovjerenje u institucije EU, euroskepticizam, jačanje desničarskih struja,  te pad nivoa političke podrške procesu evropskih integracija diljem EU. Neuspjeh da se tokom godina smanji postojeći demokratski deficit sada je u opasnoj interakciji sa političkim i ekonomskim nedostacima ugrađenim u sami dizajn eura što sve skupa može da ima vrlo intersantan rasplet.

 Tokom većeg dijela historije „evropskog ujedinjenja“ legitimitet  integracijskog procesa se više zasnivao na sposobnosti elita da uvjere javnost u to da je proces „dobra stvar”, nego li na tome da se iskaže napor u pravcu uključivanja građana  kroz transparentno participiranje u procesu. Nedavna dešavanja koja su uzrokovala pad demokratski izabranih vlada u nekoliko država članica predstavljena su kao „dobra stvar“ odnosno demokratski instrument koji je predlagao bivši  grčki premijer Papandreou kao „loša stvar“ zapravo govore kakav je efekat dužnička kriza imala na pitanje jačanja demokratije u Uniji. Sa druge strane usvajanje različitih zakona u pojedinim državama članicama kojima se nastoji da izrazi zvanični stav o pitanjima koja nisu toliko važna za obične građane tih država članica postaju predmet nacionalističkih ciljeva u kojima se gubi multikulturalizam kao supranacionalna vrijednost. Evropska unija kao personifikacija dominacije Zapada koji je svoju „ svjetsku slavu i napredak“ stekao između ostalog i možda ponajviše na konceptu „Good Society“,toleranciji i uvažavanju ljudskih prava polahko gubi svoj sjaj ne samo u očima njenih nego i građana trećih država.

Na kraju, ako se obistini da se elite, priklanjajući se svojoj dosadašnjoj tradiciji, i dalje budu samo deklarativno zalagali za koncept „Evropa građana“ a praktično težili ka vlastitoj dominaciji Evropska unija, uz sve trenutne probleme i krize, jednog dana se može suočiti i sa „Evropskim proljećem“ – što jeste najveća opasnost za ovaj supranacionalni entitet.

Autor: Adnan Mahmutović